Tekstovi / Texts


Slavica Popov

Andrea Ivanović Jakšić  NE GASI UM, VOLJU, ČULA

 Vito Marković [1]

TRAGAČ

Tragam za tajanstvenom formulom Moći Bića

Pomoću koje ću da živim i posle umiranja

Tragam za belim visokim oblacima promenljivosti

U koje se mogu veličanstveno prerušiti

Tragam za Vlastitim Bogom Surove Ljubavi

S kojom ću svoju smrt ravnopravno podeliti

Tragam za Velikom Kosmičkom Pobunom Svetlosti

U kojoj će mušice tame pravedno izginuti

 

Andrea Ivanović Jakšić je na umetničkoj sceni aktivno prisutna proteklih 14 godina i za to vreme formirala je svoj autentičan i prepoznatljiv umetnički rukopis iako se bavila različitim medijima i formama vizuelnog izražavanja. Njenu umetnost su oblikovale i proizvele različite relacije i interkacije, iste one koje oblikuju našu svakodnevicu i svet koji nas okružuje, stim da se njeni radovi ne bave direktno aktuelnim društvenim pitanjima, već ih sagledavaju kroz prizmu onih nevidljivih teško osvojivih predela čoveka koji se u njemu talože.

Da bi se razumeli njeni umetnički postupci i način mišljenja iz kojeg su ti postupci proistekli bitno je imati uvid u društvene promene koje su se dešavale tokom devedesetih godina 20. veka na prostoru bivše Jugoslavije, a koje su uticale na životne okolnosti same umetnice i pratile njeno sazrevanje. Moguće je da je zbog toga uporište svog rada pronašla u Heraklitovoj filozofiji gde je jedina stvarnost promena a stabilnost iluzija. Ratom prouzrokovana selidba, izmeštanje porodice sa jednim koferom u nepoznatu sredinu, primoranost na gubitak svih materijalnih uspomena vezanih za bezbrižno odrastanje trajno je odredilo Andrein odnos ali i potrebu za kreacijom opipljivih stvari kao dokaza o postojanju određenih uspomena, emocija i senzacija. Zbog toga se u svojoj umetnosti često suočava sa pitanjima humanizma naglašavajući vrednost i delatnost ljudskih bića, na prvom mestu kroz individualno ali odnoseći se na kolektivno, ističući sposobnost čoveka da uz pomoć razuma, volje i svoje kreacije dođe do shvatanja sveta. Njena umetnička delatnost predstavlja izraz težnje ka uočavanju često neprimetne stvarnosti, a svi putevi kojima se ona kreće jesu njena potraga za samom sobom jer u njene radove je utkan deo njene lične istorije koji često ostaje neraznjašnjen da bi svako mogao da se identifikuje i uživa u određenoj senzaciji. Svoje radove lišava boje dok naglašava njihovu teksturu čime dočarava svu kompleksnost života gde se u zadatim, nikada savršenim, okolnostima jedinka trudi da ostane čovek materijalizujući posledice strahova, bola, razaranja i patnje. Na ovo ukazuje i odabir matrijala, često organskog porekla kao što su drvo, vosak, pepeo, bitumen, parafin koji u sebi uvek nose određenu simboliku i nisu slučajno odabrani.

Veći deo svojih radova Andrea je podelila u šest ciklusa nastajalih proteklih 14 godina, sami njihovi nazivi navode na večita filozofska razmišljanja ko smo, odakle dolazimo i kuda idemo kao i na životne cikluse sa kojim se svesno ili nesvesno suočavamo. Iako podeljeni, među njima je omogućena fluktacija, jer se radovi nadovezuju jedan na drugi, često paralelno nastaju, a prati ih i obimna produkcija radova na papiru koji nisu obuhvaćeni ovom izložbom.

Biti Čovek je ciklus koji je nastajao tokom tri godine i sastoji se od objekata i instalacija napravljenih od najrazličitijih, na prvi pogled nespojivih materijala. Polazište ovog ciklusa je nedostatak materijalnih dokaza o postojanju jednog detinjstva pa se umetnica služi tuđim fotografijama kao dokazu o nečijem postojanju, zatim konzervira jedino što joj je ostalo iz tog perioda – jastuke, savija ih tako da dobiju formu moždanih vijuga kao aluziju na mogućnost usađivanja/brisanja određenih sećanja i u istom kontekstu stvara rad Graditelj-Rušitelj – kutiju punu manjih kutija, kao mentalne fioke/foldere u koje smeštamo određene podatke/sećanja, misli, emocije i možemo ih sortirati, igrati se sa njima ili uz pomoć njih graditi i rušiti. A vreme neophodno za građenje ovih mentalnih sinapsi, odnosno čovekov vek ili život, kao nešto najznačajnije što nam je dato posmatra u skladu sa Heraklitovom filozofijom kao dečiju igru. U ovom ciklusu kao suvenire pakuje, odnosno oblaže uz pomoć metala posebno odabrane predmete koji predstavljaju vreme, poklon ili prirodu utrobe. Samim tim što nam je poznata forma predmeta, koji je optočen metalom da se istakne njegova važnost, i naziv koji mu umetnica daje, ali ne i njegova sadržina, obezbeđuje mu status relikvije, kao ritualnog predmeta u koji verujemo i koji poštujemo.

Ciklus Um-san-smrt je nastao po diplomiranju na novosadskoj Akademiji umetnosti 2005. godine i bavi se životnim ciklusom koji uključuje u samo bivstvovanje smrt ali i san kao graničnu oblast koja isključuje logičko razmišljanje u cilju spoznavanja samog sebe na osnovu instinkta. U drvenim kutijama spakovani su u parafinu iskorišćeni i odbačeni predmeti kojima umetnica daje novo značenje, a nazivi radova deluju kao psihološki test nesvesne projekcije stanja i okolnosti sa kojima se susreće.

Tokom 2006/2007. godine nastaju radovi Drvo života – posmrtni ostaci i Pupčana vrpca – posmrtni ostaci pod zajedničkim nazivom Otkucaji. Iako sam naziv ciklusa sugeriše na postojanje života sami radovi predstavljeni su kroz formu sarkofaga u kojima su pohranjeni smokvino drvo optočeno metalom i zavoj natopljen bitumenom i crnim akrilom koji predstavlja pupčanu vrpcu. Instalacija ova dva rada, gde se prepliću život i smrt, kao i u prethodnom ciklusu, izaziva snažan emotivan utisak i kroz smrt slavi život i to svaki trenutak posebno obeležen otkucajem srca. Oba rada sadrže u sebi dualizam pa tako drvo smokve nosi u sebi posebnu simboliku muškog (list) i ženskog (plod) principa, dok pupčana vrpca koja označava rađanje predstavljena je zavojem, materijalom neophodnim za mumifikaciju mrtvih u Starom Egiptu.

Nakon suočavanja sa prošlošću kao i sa strahovima o budućnosti u prethodnim ciklusima, u ovom životnom kretanju umetnica nastavlja da osvešćuje i prihvata sadašnji trenutak kroz cikluse slika Usavršavanje veštine postojanja i Čovek je priroda. Ove slike ona ne slika već gradi nanoseći na platno mešavinu ručno pravljenog papira i boje često u kombinaciji sa pepelom i zavojem ali i koristeći se nekim prirodnim procesima kao što su visoka temperature vazduha, kiša ili paljenje. Služeći se ovim procesima i materijalima u svojim delima je omogućila koegzistenciju sva četiri osnovna elementa, vode, vazduha, zemlje i vatre, koji objašnjavaju strukturu prirode. Nastanak ovih slika–objekata je jedan dugotrajan proces dodavanja i oduzimanja koji iziskuje postepeno oblikovanje, ali i grebanje, struganje i glačanje koje slici omogućava da iz dvodimenzionalnosti platna izađe u prostor. Ovi zgusnuti nanosi su transformisane njene misli i emocije usmerene ka potrazi za suštinom ljudske prirode. Nepravilne, organske šare koje tom prilikom dobija, čak i one koje deluju da su geometrijski oblici imaju blage distorzije, stvaraju utisak pokreta u zavisnosti od ugla posmatranja i odaju iluziju gibljivosti i nestabilnosti iako sama struktura slike ima čvrstoću kamena. Nazivi radova u ova dva ciklusa, koji imaju poseban značaj prilikom stvaranja svakog dela i pažljivo su promišljeni, govore o prihvatanju i pomirenju suprotnosti svetlosti i tame, unutrašnjeg i spoljašnjeg, čoveka i prirode, o neophodnosti njihovog zajedničkog bivstvovanja, i o njihovom harmoničnom sjedinjavanju u njenim delima.

Sve vidljivo počiva na nevidljivom je poslednji ciklus radova, uslovno nazvanim crtežima, gde isti princip građenja koji je umetnica sprovodila na slici sada implementira u drugom mediju, na papiru. Iskucavanjem papira i nanetog gradivnog materijala obezbeđuje ovom ciklusu jedan ritam koji deluje hipnotišući. Ovo ranjavanje papira i skoncentrisanost na svaki od bezbroj udara koji mu zadaje najbolje opisuje naziv rada Ulazak – prolazak – izlazak gde je na tri različita postupka razložen svaki udar. Radovi su svedeni na sivi kolorit što čini da izgledaju maglovito, kao u košmaru se pojavljuju geometrijski oblici ili apstraktne šare, materijalizovane misli, snovi i emocije, koji zatim nestaju.

Andrea Ivanović Jakšić se kroz ovih šest ciklusa predstavlja kao umetnica sposobna da se izrazi u različitim medijima, ali uvek dosledna istraživanju smisla našeg postojanja. Ona podjednako posmatra unutrašnji i spoljašnji svet, te su njeni radovi otisci poimanja ličnih ali i globalnih stanja. Ona ispoljava svoje emocije i misli autentičnim likovnim izrazom, a svaki rad govori o unutrašnjoj borbi da se oseti život, da svaki udah i svaki otkucaj nije uzaludan te opominje da ne gasimo um, volju, čula već da bez obzira na sve nastavimo da žudimo za životom i tragamo za njegovim smislom.

 

[1] Vito Marković, Velika nauka, Beograd, 1990, 167.

 


 Slavica Popov

SVE VIDLJIVO POČIVA NA NEVIDLJIVOM

Razvoj digitalne tehnologije i ubrzanje, čiji smo svedoci i koje nam svima menja život, čine da živimo u jednom veoma brzom i uzbudljivom vremenu. Ovaj razvoj ne možemo ignorisati niti prenebreći , a kamoli zaustaviti, on je istorijska neminovnost, možemo ga samo prigrliti jer će definitivno unaprediti način života uvodeći promene u funkcionisanju raznih sistema, pa i nekih segmenata sistema umetnosti kao i same umetnosti. Ovaj snažan uticaj razvoja tehnologije ne može se direktno prepoznati u delima Andree Ivanović Jakšić, ali ako uzmemo u obzir da nove tehnologije utiču na našu pažnju koja se sve više skraćuje i koja postaje jedan od skupljih resursa u savremenom svetu, njeni radovi se postavljaju kao opozit ovom napretku, ne u smislu negiranja nego u smislu uspostavljanja balansa. Njenu umetnost su u tom smislu oblikovale i proizvele različite relacije i interkacije, iste one koje oblikuju našu svakodnevicu i svet koji nas okružuje. Radovi Andree Ivanović Jakšić nas zaustavljaju i zahtevaju da se fokusiramo i u tom cilju umetnica lišava svoje radove boje koja bi samo ometala posmatrača, odnosno odvlačila mu pažnju. Dok se njeni radovi tako posmatraju uočavaju se detalji koji dozvoljavaju stvaranje njihovog značenja.

Reč Oko je u različitim varijantama prisutna u nazivima ranijih Andreinih radova, u pitanju je oko koje gleda spoljašnji svet, ali isto tako posmatra i unutrašnji, predstalja jedan pogled iznutra. Ovu reč u svom nazivu nosi i slika-objekat, koju umetnica manje slika a više gradi od različitih materijala, dozvoljavajući joj tako da izađe iz dvodimenzionalnosti platna u prostor. Nepravilnom geometrijskom šarom stvara utisak pokreta u zavisnosti od ugla posmatranja i odaje iluziju gibljivosti i nestabilnosti iako je slika napravljena odnosno građena od različitih materijala koji joj daju izuzetnu čvrstoću.

Isti princip građenja umetnica primenjuje i na najnovijim radovima, uslovno nazvanim crtežima, koji sublimišu njeno prethodno umetničko iskustvo sprovodeno sada u drugom mediju, na papiru. Prostor na kom ona istražuje i deluje jeste prostor unutrašnjeg bića koji sažima u seriji najnovijih crteža. Dok stvara ove radove ona je u potrazi sa sopstvenim bićem, ali i suštinom ljudske duše. Istražuje sećanja, misli, emocije,  snove koji se razvijaju i transformišu u kolektivnu svest, a zatim sve to zgušnjava, materijalizuje, i prenosi na svoje radove. Na prvi pogled radovi deluju statično i pasivno, ali se u njima komeša strast koja ih pokreće, ovu vibrantnost emocija nagoveštavaju slojevi nanetog raznovrsnog materijala, koji se dodaju i oduzimaju u jednom dugotrajnom procesu konstrukcije i dekonstrukcije gde se međusobno bore ali i zajedno koegzistiraju. Koncentrisanost u postupku gradnje i razgradnje na papiru postaje kanal transformacije gde nevidljivo postaje vidljivo. Za razliku od slika koje je često stvarala u parovima, kao suprotnosti tamnu i svetlu, u njenim crtežima se sve sažima, u svakom pojedinačno se nalazi njegov pozitiv i negativ, pa čak i tamo kada ponavlja isti motiv u seriji, nijedan nije par nijednom i svaki može biti par svakom. Crno beli kolorit takođe čini da sve izgleda maglovito i ponekad košmarno, ali na prvom mestu obezbeđuje ritam koji deluje hipnotišući. Treba napomenuti da na njenim radovima ni u najmanjoj meri nema simulacije realnosti, jer čak i prikazani geometrijski objekti uvek u sebi sadrže blage distorzije, i kao takvi ne postoje.

Bez obzira na medij izražavanja, umetnica ostaje dosledna u svom istraživanju smisla našeg postojanja. Iako u svojoj umetnosti pretenduje ka minimalizmu i jednostavnosti Andrea Ivanović Jakšić teži da stvara dela koja će imati moć da izazovu preobražaj, prikazujući one nevidljive stvari, ogoljene, onakve kakve jesu. Međutim, njena obuzetost unutrašnjim emocijama ni malo ne umanjuje njenu svest o savremenom društvu. Umetnost koju stvara preusmerava našu pažnju na postojanje vidljivog i sveprisutnog čoveka, kao kompleksnog bića sazdanog od nevidljivih impulsa koji ga pokreću da prevazilazi granice i pronalazi odgovore.

 


                                                                                                                                     Sunčica Lambić-Fenjčev                                                                                                Priroda Andree Ivanović Jakšić                                                                                                                                                                                                                                               „Man is a phase of nature, and only as he is related to nature does he really matter…”*  Frank Lloyd Wright.                                                                  

Umetnost danas i pored dostignutih sloboda ipak ima značajnu društvenu i političku odgovornost. Bez obzira na kulturološki diverzitet uzrokovan istorijom i estetskom praksom mesta sa kojih umetnici potiču, postoje određeni problemi i teme koje su univerzalne i svojstvene savremenom društvu i savremenom načinu života. Razmatranjem određenih problema možemo sagledati značenje umetničkog dela, istražiti upotrebu određenih materijala, tehnike, forme i sadržaja, kao i kompleksne svesne i nesvesne, misaone i emotivne uticaje na njegov nastanak. Iako su mnogi problemi savremenog čoveka univerzalni, iskustvo suočavanja sa njima ili njihovog prevazilaženja je različito, individualno, pa je tako i umetnost koja reaguje na to izrazito subjektivistička i intimistička.

Možemo reći da je industrijska revolucija donela nove načine razmišljanja i shvatanja, kako u svakodnevnom životu, tako i u umetnosti. Upotreba i razvoj novih tehnologija, sa jedne strane, nesumnjivo su unapredili i poboljšali uslove života, ali sa druge strane, ravnoteža između čoveka i prirode počela je uvećano da se urušava. Razvoj potrošačkog društva i potrošačkog odnosa prema prirodi polako je počeo da narušava životnu sredinu i čovek je postepeno počeo da uništava samog sebe. Takođe, tehnološki razvoj doneo je mnoge novine i u umetnosti. Uspon buržoazije, početak masovne proizvodnje, širenje profanih u odnosu na sakralne, mitološke ili herojske teme, pronalazak fotografije, modernistička vera u progres, itd, uslovili su promenu percepcije u odnosu na ranija iskustva, doveli do novih shvatanja koja se uočavaju u tokovima moderne umetnosti, izraženo je prisustvo analitičke linije koja dovodi konačno do dematerijalizacije umetničkog predmeta. Umetnost danas podrazumeva složene interrelacije između umetnosti, društva, prirode, nauke i tehnologije koje donose nove forme umetničkog izražavanja rušeći tradicionalno postavljene granice među ovim oblastima i značajno menjajući kontekstualizaciju i recepciju umetnosti krajem 20. i početkom 21. veka. Danas gotovo da ne postoje materijali, mediji ili tehnologije koje ne koriste savremeni umetnici, a za teme umetnici uzimaju sve ono što ih okružuje u savremenom svetu. Često se u poslednje vreme postavljaju pitanja čemu teži savremena umetnost i kakav je odnos umetnosti i umetnika prema društvu, prirodi, istoriji i kulturi.

Francuski teoretičar umetnosti i filozof Žorž Didi-Iberman izneo je tezu o mogućnosti postojanja jedne umetnosti bez ičeg fiktivnog i latentnog, umetnosti sasvim svetovne, reifikovane, koja ne izražava ništa drugo osim svoje fenomenološke prisutnosti. Međutim, i takva umetnost ipak poseduje svoje sasvim precizno značenje koje je Iberman sažeo u tvrdnji : „Kvalitet i moć minimalističkog objekta upućuje na fenomenološki svet iskustva“. Poreklo minimalističkog objekta je u tradiciji apstraktnog slikarstva, a osnovni cilj minimalista bio je da stvore objekat potpuno lišen svakog traga iluzionizma prostora odnosno tip objekta kao čistog i punog volumena, konkretne stvari. U ovim rečima možemo, bar jednim delom, prepoznati umetnost Andree Ivanović Jakšić. Složen i dugotrajan postupak rada, proces nastanka umetničkog dela, učinili su da radovi Andree Ivanović Jakšić izađu iz dvodimenzionalnosti slikarskog platna i dobiju treću dimenziju odnosno postanu objekti koji imaju više uglova posmatranja. Posmatrač može stajati ispred slike i posmatrati je ili je gledati sa strane i na njegov vizuelni utisak u velikoj meri utiču snažna reljefnost dela i refleksija svetlosti po fakturi. Slike – objekti su monumentalnih dimenzija, monohromni, sa naizgled jednoličnom, uglavnom reljefnom strukturom izuvijanih linija, ravnih linija, tačkica, koje nastaju kao posledica samog procesa rada. Jer umetnica ne slika svoje slike već ih pravi, gradi, nanoseći slojeve različitog materijala – papira, zavoja, pepela… Boja nije naneta na površinu već je sastavni deo materijala, u samoj je materiji kojom umetnica gradi sliku. Struktura radova podseća na primarne prirodne forme izgrađene od primarnih, prirodnih materijala – drveta (papir, karton), vode, vatre, pepela… Umetnica za svoje radove koristi upravo prirodne materijale i prirodne procese. Papirom koji sama pravi od otpadnog materijala (kartona), na dobro pripremljenoj podlozi platna ređa slojeve, „zida“ sliku koja na nekim radovima dobija strukturu nalik kamenu. Prirodni procesi su neophodni za nastanak ovih umetničkih dela, visoka temperatura vazduha da bi se slike brže sušile, vatra da bi se dobile tamne nijanse. Umetnica često pali reljefne površine, premazuje ih pepelom, itd. Ovakav način nastanka dela je dugotrajan i zahtevan, od pripremanja podloge, nanošenja slojeva, njihovog uobličavanje, skidanja nepotrebnog materijala, glačanja, grebanja, urezivanja… Dobijena zgusnuta, snažna faktura je poput zgusnutih misli, u svakom radu osećaju se ujedno misaona napetost i snažne emocije. Kao da je u pitanju ispisivanje svojevrsnog atavističkog jezika, jer dela su poput teksta, ispisanog najdubljim, skrivenim, možda čak i za umetnicu nejasnim emocijama. Na slikama-objektima jasno se uočava antagonizam muškog postupka i ženskog principa, ali koji su iskrenim, predanim radom i posvećenošću harmonično sjedinjeni u konačnom delu.

Celokupan dosadašnji opus Andree Ivanović Jakšić, bilo da su u pitanju slike, crteži ili objekti posvećeni su čoveku, odnosno čovekovom biću, čovekovoj egzistenciji. Kao i mnogi savremeni umetnici i Andrea Ivanović Jakšić je u potrazi za pitanjem šta to znači biti čovek u današnjim okolnostima. Nazivi njenih ciklusa „Biti čovek“, „Usavršavanje veštine postojanja“, „Voli svoju sudbinu“, itd. upravo svedoče o tome.  Najnoviji ciklus „Čovek je priroda“ oslobađa ono iskonsko u njoj, umetnica istražuje suštinu čovekovog bića, njegovu vezu sa prirodom i njegovo otpadništvo od prirode. Umetnica preispituje sopstvena unutrašnja osećanja, ali istovremeno njeni radovi predstavljaju trag, svedočanstvo opažanja i osluškivanja čoveka, sveta, pojava i vremena u kojem živimo. Povratak čoveka prirodi i prirodnom načinu života sve je više tema savremene umetnosti. Prilikom realizovanja ovih radova savremeni umetnici koriste različite medije, različite materijale i tehnike. Upotrebom neslikarskih materijala i načinom njihove obrade, slikarski postupak Andree Ivanović Jakšić možemo povezati sa slikarstvom enformela u smislu „poslednjeg naturalizma“ kako ga je definisao Lazar Trifunović. Ipak, osim intimnih emotivnih stanja i razmišljanja na ovim radovima možemo pronaći u izvesnom smislu čak i angažovani stav umetnice prema dešavanjima u današnjem društvu. Dela su posvećena čoveku, iskonskom u njemu, ali i čoveku u savremenom svetu ukazujući na neophodnost njegovog osvešćenja odnosno na njegovo neosvešćenje, otuđenje i izgubljenost u današnjem društvu. Sami materijali koje umetnica koristi imaju i simboličan karakter, npr. pepeo označava uspavano čovečanstvo. Andrea Ivanović Jakšić u svojim ciklusima često stvara „duple“ slike, kao pozitiv i negativ, koje ukazuju na odnose svetlog i tamnog, na igru dobra i zla, života i smrti. Svi ovi elementi bili su prisutni i u prethodnim ciklusima, ali sada se uočava jedna zrelost u radu, osmišljenost, jasnoća izrečenog. Za Andreu Ivanović Jakšić se može reći da prirodu i svet oko sebe posmatra mentalnim, duhovnim pogledom, a ne samo telesnim vidom.

Otuđenje čoveka od prirode, čoveka od čoveka, ratovi, bezobzirno crpljenje resursa i druga neadekvatna ponašanja konstantno uzrokuju različite prirodne katastrofe. Na naš nemar, priroda uzvraća udarac. Međutim, uništavanje prirode nije vezano samo za savremenog čoveka, jer su i različiti načini upotrebe prirodnih resursa ranijih civilizacija izazivali snažne promene u prirodi. Danas, u 21. veku, neznanje se sve manje može uzeti kao izgovor za uništavanje prirode.

Radovi Andree Ivanović Jakšić su problemskog karaktera, ona preispituje sebe, svoje misli, iskustva, emocije, i na taj način, kao deo prirode i deo društva ona preispituje čitavo čovečanstvo. Iz tog razloga njene poruke su, iako potekle iz izrazito ličnog, subjektivističkog stava i osećanja, životne, univerzalnog karaktera, ona deli svoje misli, saoseća, pati i nada se, istrajava i izdržava na ovom svetu. Andrea Ivanović Jakšić ne može, i ne želi, da poput velikih ideja moderne umetnosti, na čije pojedine pravce formom njena dela podsećaju, menja svet, već pokušava da svojim, iako snažnim umetničkim stavom, nenametljivo pruži svoje emocije i misli kao lični doprinos u osvešćivanju čoveka i njegovom povratku sebi i svojoj suštini.

 *Čovek je faza prirode i vredi samo onoliko koliko je u vezi sa prirodom

 januar 2016.                  


Sunčica Lambić-Fenjčev                                                                                               Andrea Ivanović Jakšić’s nature

„Man is a phase of nature, and only as he is related to nature does he really matter…”          Frank Lloyd Wright

Despite the achieved freedoms, art today still has a significant social and political responsibility. Regardless of cultural diversity caused by history and aesthetic practice of the places the artists come from, there are certain issues and themes that are universal and typical of modern society and modern way of life. Considering certain issues, we can recognize the meaning of a work of art, explore the use of certain materials, technique, form and content, as well as complex conscious and unconscious, thought and emotional impacts on its creation. Although many of the problems of modern man are universal, the experience of coping with or overcoming them is different, individual, and so the art that responds to this is subjectivist and extremely intimate.

We can say that the Industrial Revolution brought new ways of thinking and understanding, both in everyday life and in art. The use and development of new technologies, on the one hand, undoubtedly advanced and improved living conditions, but on the other hand, the balance between man and nature began increasingly to collapse. The development of consumer society and consumer attitude towards nature slowly began to disrupt the environment and the man gradually began to destroy himself. Also, technological development brought many innovations in art as well. The rise of the bourgeoisie, the start of mass production, the expansion of profane compared to sacral, mythological and heroic themes, the invention of photography, modernist faith in progress, etc. caused a change of perception in relation to past experience, led to new insights that can be observed in the history of modern art, there is the noticeable presence of analytical line that finally leads to dematerialization of an art object. Art today involves complex interrelations between art, society, nature, science and technology that bring new forms of artistic expression breaking down the traditionally set boundaries among these areas and significantly changing the contextualization and reception of art in the late 20th and early 21st century. Today there are almost no materials, media or technologies which are not used by modern artists, the themes that artists choose include everything that surrounds them in the modern world. The questions that have often been asked lately are what the contemporary art tends toward and what the attitude of art and artist toward society, nature, history and culture is.

French art theorist and philosopher Georges Didi-Huberman put forward the thesis about the possibility of existence of an art without anything fictive and latent, an art entirely secular, reified, expressing nothing other than its phenomenological presence. However, even such an art does have its very precise meaning which Huberman summed up in the statement: „The quality and power of minimalist object refers to the phenomenological world of experience.“ The origin of minimalist object is in the tradition of abstract painting and the basic aim of minimalists was to create an object completely devoid of any trace of illusionism of space or a type of an object as pure and full of volume, concrete things. In these words we can, at least in part, recognize the art of Andrea Ivanović Jakšić. Due to the complex and lengthy procedure of work, the process of creating a work of art, Andrea Ivanović Jakšić’s works got out of the two-dimensionality of the painting canvas and got the third dimension, i.e. they became objects that have multiple viewing angles. An observer may stand in front of the painting and watch it or look at it from the side and his visual impression is largely influenced by strong relief of the work and reflection of light on the surface. Paintings – objects are of monumental proportions, monochrome, with seemingly monotonous, mostly relief structure of twisting lines, straight lines, dots, arising as a result of the working process. Because the artist does not paint her paintings, but creates them, develops them, applying layers of different materials – paper, bandages, ash … Colour is not applied to the surface, it is an integral part of it, it is in the very matter with which the artist builds up her picture. The structure of her works is reminiscent of primary natural forms constructed from primary, natural materials – wood (paper, cardboard), water, fire, ash… The artist herself uses natural materials and natural processes for her works. Using the paper that she makes herself from waste material (cardboard), she applies layers on the well-prepared canvas base, she „builds up“ a picture which in some works has a structure similar to the stone. Natural processes are essential for the creation of these works of art, high air temperature for faster drying, fire in order to obtain dark shades. The artist often burns relief surfaces, coats them with ash, etc. This way of creation of a work is time-consuming and demanding, from preparing the base, applying layers, their shaping, removing unnecessary material, polishing, scraping, engraving… The resulting condensed, strong surface is like condensed thoughts, in every work both thought tension and strong emotions can be felt. As if it is about writing a sort of atavistic language, since works are like text, written with deepest, hidden, vague emotions perhaps even for the artist. In the pictures-objects there is clearly observed antagonism of men’s act and women’s principle, but which are, through honest, hard work and dedication, harmoniously combined in the final work.

The entire oeuvre of Andrea Ivanović Jakšić so far, be it paintings, drawings or objects is dedicated to the man, i.e. a human being, his existence. Like many contemporary artists, Andrea Ivanović Jakšić is also searching for the answer to what it means to be a man in today’s circumstances. The titles of her cycles „Being a man“, „Improving the skill of existence“, „Love your destiny“, etc. testify to this. Her latest cycle „Man is nature“ releases the primordial in her, the artist explores the essence of human being, his relationship with nature and his apostasy from nature. She examines her own inner feelings, but at the same time her works represent a trace, a testimony of observations and listening to a man, the world, phenomena and the time we live in. The return of the man to the nature and the natural way of life is more and more the theme of contemporary art. When creating these works, contemporary artists use different media, different materials and techniques. For the use of non-painting materials and the way of their processing, the painting process of Andrea Ivanović Jakšić can be connected with the painting of informel in terms of „the last naturalism“ as defined by Lazar Trifunović. Still, besides the intimate emotional states and thoughts, in these works we can also find in a sense an even engaged attitude of the artist towards what is happening in society today. Her works are dedicated to the man, the primordial in him, but also to the man in the modern world, pointing to the necessity for his awakening or his non-awakening, alienation and disorientation in today’s society. The materials which the artist uses also have a symbolic character, for example ash means dormant humanity. In her cycles, Andrea Ivanović Jakšić often creates „double“ paintings, as a positive and a negative, which indicate the ratio of light and dark, the play of good and evil, life and death. All these elements were present in her previous cycles as well, but now we can recognize maturity in her work, meaningfulness, clarity of the said. It can be said that Andrea Ivanović Jakšić views the nature and the world around her with a mental, spiritual look, not only with physical sight.

The alienation of the man from the nature, man from man, wars, reckless depletion of resources and other inappropriate behaviour constantly cause various natural disasters. Nature strikes back to our negligence. However, the destruction of nature is not only related to the modern man as different ways of the use of natural resources by previous civilizations caused strong changes in nature. Today, in the 21st century, ignorance can less and less be taken as an excuse for the destruction of nature.

Works by Andrea Ivanović Jakšić are problem-based in character, she examines herself, her thoughts, experiences, emotions, and that way, as a part of nature and part of the society she examines all of humanity. For this reason her messages, although deriving from very personal, subjectivist attitude and feelings, are related to life, they are universal in character, she shares her thoughts, she sympathizes, suffers and hopes, persists and endures in this world. Andrea Ivanović Jakšić can not, and does not want, like the great ideas of modern art, whose particular directions her works resembles in form, to change the world, but tries, with her, although strong artistic attitude, to unobtrusively offer her emotions and thoughts as a personal contribution to the awakening of the man and his return to himself and his essence.

January 2016.


 

Sava Stepanov

Personalno poreklo modernizma u slikarstvu Andree Ivanović Jakšić

Slikarstvo Andree Ivanović Jakšić je problemskog karaktera. Radi se o minimalističkim, monohromijskim radovima u kojima su pretpostavke slike, pogotovo njena površina (kao kategorija koju slikarstvo ne deli ni sa jednim drugim sistemom slika), primarnog karaktera i dejstva. Ta površina  je „čista“, kartezijanski je svedena, definisana je najčešće „zatamnjenom i potisnutom toplinom boje“ (Klement Grinberg), na njoj je mali broj pikturalnih događanja (ili su ta događanja definisana kao jednolični i maksimalno multiplicirani broj utisnutih tačkica koje se pretvaraju u jednolično struktuiranu celinu) – čime su eliminisane sve moguće konvencije o klasičnoj pikturalnosti kao umetničinoj težnji. Neke slike su više napravljene nego što su naslikane. Andrea Ivanović Jakšić gradi svoje površine tako što „fabrički“ jednolično preslikava površinu, ili u slojevima nanosi rastopljenu papirnu masu. Iako se radi o crnoj ili beloj slici, dakle o površinama uglavnom zasnovanim na dejstvu neboja, ovde se može govoriti o efektu samouspostavljenog dejstva bojene materije i materijala. Dakle, boja nije nanesena na površinu nego je ona, sintetisana sa materijalom „podloge“ – sastavni konstituent same površine slike. Sve ove slike su hotimično monumentalnih dimenzija, te se na taj način ostvaruje ubedljiva napomena o slici – predmetu. Jer, na kraju, kako bi to rekao već citirani Grinberg, na takve tvorevine reagujemo kao na autentične slike „na osnovu jedinstva koje odaju pri samo jednom pogledu“…

Na osnovu ovih konstatacija o umetničkom konceptu Andree Ivanović Jakšić moguće je govoriti kao o ekskluzivno modernističkom stavu… Njen analitički odnos i briga  o ontološkim problemima slike/slikarstva nas nedvosmisleno upućuju na takav zaključak. Međutim, postoji fina distinkcija: ova umetnica stvara u vremenu postmodernizma, u vremenu posle iskustva tzv. „druge moderne“ i svojevrsne „umetnosti u plinovitom stanju“. Jednostavno, pravolinijsko opetovanje istorijskih modernističkih postupaka i poklonički dosledno ponavljanje modernističke filozofije – nije primereno svetu i vremenu u kome ova umetnica živi i stvara. Jer, skoro celokupno životno iskustvo Andree Ivanović Jakšić, a stvaralaštvo potpuno, ostvareno je u vremenu permanentne krize (raspad SFRJ i događaji iz fatalnih devedesetih, bombardovanje iz 1999-te, tranzicijska kriza posle 2000-te, svetska ekonomska kriza na kraju prve decenije novog veka). To je vreme u kome su umetnost i umetnici statusno zapušteni i potcenjeni te su otuda primorani da štite vlastiti dignitet. Oni koji su posedovali naglašenu svest o „biću umetnosti“ nastojali su da budu „specijalisti“ u svojoj oblasti i otuda se pojavila ta diskretna želja za modernizmom. Naravno, „diskretni modernizam“ ne podrazumeva drastična načela, ali insistira na obnavljanju značaja osnovnih modernističkih principa, probližavanje onoj poziciji u kojoj „umetnost ima pravo na zasebnost ne da bi se izdvojila već da bi bila primer drugim znanjima i drugim  praksama“ (F. Mena). Danas, u specifičnoj atmosferi globalizma, kako to konastatuje  Frančesko Bonami „u današnjoj eri globalizma svet umetnosti više nije u stanju da pogleda u svoje središte. Slike nisu samo slike, nego antropološke, političke i socijalne izjave…“  Upravo zbog toga očigledna modernistička analitičnost u umetnosti Andree Ivanović Jakšić obeležena je subjektivizmom i personalnošću. Ma koliko jasno medijski profilozofirana i realizovana – njena slika ne poriče svoje antropološko poreklo, umetnica ne izbegava određene sadržinske refleksije iz vlastitog iskustva. Otuda naslov izložbe “Usavršavanje veštine postojanja“ baš kao i nazivi njenih slika  (Voli svoju sudbinu – krvotok; Voli svoju sudbinu – dišem; Voli svoju sudbinu – kosmos; Privid, Sagorevanje, Vrač…) koji, izravno i sugestivno,  „upućuju“ gledaoce na određene principe koje ona nudi kao „poruku“. Ka višeznačnim napomenama o egzistencijalnim pitanjima – Andrea kreće od  vlastite osećajnosti. Povodom svojih slika „napravljenih“ slojevitim nanošenjem bojene papirne mase gde je površina zbog procesa sušenja reljefno struktuirana i ispucana, umetnica govori o vlastitim asocijacijama: „Kao kora drveta, kao duboke bore na vratu moga dede, kao prirodna struktura…“ Pri tome Andrea Ivanović Jakšić nikako ne nastoji da površinskoj fakturi i strukturi slike dodeli sadržinska značenja, još manje da gledaočevoj percepciji predloži vizuelnu evokaciju. No, ona bez ustezanja dozvoljava sebi (a i posmatraču) da je slika „ponese“ ka svakodnevnim situacijama – slika ima svoje istinsko životno poreklo, ona je pritajeni nosilac Andreinog autobiografskog iskustva, izazvana je svakodnevnim životnim povodima; posledica je umetničinog delovanja i njenog stvaralačkog poriva, njenog vitalizma, njenog egzistencijalnog opredeljenja…  Ili: život = slika. A upravo zbog toga ove slike poseduju svoju zasebnu egzistenciju, svoju autentičnost i svoju posebnost…

Decembar 2010.


Sava Stepanov

Andrea Ivanović Jakšić’s Art of Painting – Personal Origins of Modernism

The painting of Andrea Ivanović Jakšić focuses on issues. Her works are minimalistic and monochromatic where presuppositions are images, in paritcular their surfaces (a category the art of painting does not share with any other system of imaging) which, in terms of charcter and effect, are primary. The surface is “clean”, reduced in the Carthusian sense, in appearance it is mostly “dark and subdued with the warmth of color” (Clement Greenberg), with few pictorial events (or events that appear uniform by way of a multicplicity of impressed minute points congealing itno a uniform, structured, whole) – and hence it eliminates all conventions of the classical art of painting aimed at artistically. Some paintings are more of a construction than a painting. Andrea Ivanović Jakšić constructs her surfaces by “industrially” and uniformly copying the surface or by building up, in layers, of melted paper mass. Even in black or white paintings, whose sufaces are mostly based on the effect of non-colours, one can argue that the result is a self-established effect of coloured matter and material. The colour is not built onto a surface but it synthesises with the “surface’s” material

– it becomes a constituent element of the painting’s own surface. All paintings are intentioanlly monumental in dimension and thus offer a convincing comment on the painting – object. As Greenberg, who we already cited, would say, we react to such works like we do to authentic images “based on the unity they reflect at a single sight”.

 On the basis of conclusions regarding the artistic concept of Andrea Ivanović Jakšić one can refer to it as an exclusive modern stance. Her analytical attitude and concern about the ontological problems of images/painting lead us, unambiguously, to such a conclusion. There is, however, a fine distinction: this artist creates in postmodernism, a period succeeding the so-called “second modernity” and, very specific, “art in a gaseous state” experience. Simply put, a linear replication of historical modernistic procedures and a humble and consistent repetition of the philosophy of modernity – is not appropriate in the world and times this artist lives and works in. Practically all Andrea Ivanović Jakšić’s life experience and her entire creative experience occurred in a time of permanent crisis (the breakdown of the SFRY and the fatal events in the 1990s, the bombing in 1999, the transition crisis following the year 2000, the world economic crisis at the end of the first decade of the new century). This was a time when the status of art and artists was neglected, when they were underestimated andhence forced to protect their own identity. Those who had a heightened awareness about “art’s being” tried to be “experts” in their field which gave rise to a discrete desire for modernity. Naturally, “discrete modernity” does not mean drastic principles but it insists on restoring the significance of the fundamental principles of modernity and aims for a position in which “art has the right to its singularity not in order to distance itself but in order to act as an example to other knowledge and practice” (F. Menna). In this day, in the specific climate of globalism, as Francesco Bonami concludes: “in this age of globalism the world of art is no longer able to look into its essence. Paintings are no longer simply paintings but are anthopological, political and social statements”. It is precisely because of this that the analytical modernity in Andrea Ivanović Jakšić’s art is marked with subjectivity and the personal. However clearly prophilosophical and actualised – her paintings do not negate their anthropological origins, the artist does not avoid certain reflections on contents from her own experience. Hence the title of the exhibition: “Perfecting the Art of Being” as well as the titles of her paintings (Love Your Destiny – Blood Circulation; Love Your Destiny – I’m Breathing; Love Your Destiny – The Cosmos; Illusion, Combustion, Sorcerer) which explicitly suggest, “direct”, the viewer toward certain principles that she offers as a “message”. Andrea sets off with her own sensitivity toward a multiplicity of comments on existential issues. Referring to her paintings “constructed” by building up coloured paper masses and the surfaces which, due to the drying process, attain a relief-like, cracked, structure, the artist says that her associations are: “The bark of a tree, the deep wrinkles on my grandfather’s neck, a natural structure”. Nevertheless, in no way does Andrea Ivanović Jakšić attempt to attribute meaningful content to the superficial texture and structure of her paintings, and even less to suggest a visual evocation to the viewer’s perception.Instead, she allows herself (and the viewer) to be “carried away” freely toward every day situations – the paintings have their own, genuine, roots in life, they are the concealed bearers of Andrea’s autobiographical experience, they are provoked by every day life situations; they are the result of an artistic act and of her creative impulse, her vitality, her existential orientation. Or, to put it thus: life = painting. This is precisely why these paintings have their individual existence, their authenticity and specificity.

December 2010.


                                                                                                                                     

Ivana Benović

Biti čovek

Savremene tendencije ka poštovanju rodnih razlika podrazumevaju, u domaćoj sredini, slash pri definisanju nečije profesije (psiholog/psihološkinja, doktor/doktorka itd.) pa tako zahtevaju i razlikovanje umetnice od umetnika.

Kada se na google image search kao ključna reč ukuca „ženska umetnost“ (u raznim varijacijama – „female artists“, „women’s art“ itd) pojavljuju se hiljade fotografija, a ono sto na njima vidimo može stati u ovaj pasus: ženski portreti, intimistički enterijeri i mrtve prirode, slike porodice, Rosalba Carriera, deca, fotografije radikalnih feministkinja, slike čuvenog performansa Shigeko Kubote, Frida Kahlo, ženski magazini, frontispisi knjiga Griselde Pollock, autoportreti, dosta ružičastog (popularnog „roze“), kostimi, Angelica Kauffmann, dekorativno i egzotično slikarstvo i skulptura, stilizovani crteži na kojima je neretko predstavljeno žensko telo – kao objekat viđen očima muškarca, ili iscrpljeno anoreksijom – ženskom bolešću modernog doba, ili pak pin-up kao projekcija želje autorki da se ugledaju na nametnute im kanone lepote ili da pokazu prezir prema istima. Posebno duhovit rezultat dobija se kada se ukuca isti pojam na srpskom jeziku – prvo što vidimo jesu uputstva kako napraviti vez, goblen, milje. Žena kao žena, žena kao borac/ feministkinja, žena kao žrtva (muškarca, društva, sopstvene prirode). Mada se ovakva letimična pretraga nikako ne sme uzeti kao apsolutno referentna, ipak je u nekom smislu ilustrativna kada je reč o opštoj slici koja se vezuje za ženu u umetnosti.

Ono što je na prvi pogled zajedničko svim ovim „google images“ jeste jedan, ponekad dozirani a neretko i overdozirani, intimizam, koji se u tematskom smislu ogleda pre svega u bavljenju vrlo ograničenom problematikom.Ova pojava istorijski se može opravdati položajem žene u društvu, ali utoliko više iznenađuje, kada je reč o savremenom stvaralaštvu, taj tematski okvir u koji je neretko zatvorena umetnost žena. Često čak i potpuno apstraktne slike odišu tim „ženskim kvalitetom“, makar u asocijativnoj sentimentalnosti koja se naslućuje u izboru boje i oblika.

Ako je već potrebno povući slash i odrediti Andreu Ivanović Jakšić kao umetnicu, onda se mora istaći i to da je ona među retkim umetnicama čije delo ima malo šta zajedničkog sa gore pomenutim shvatanjima ženske umetnosti. Tim pre što se njeno slikarstvo nastavlja na tradicije apstraktnog ekspresionizma – onog pravca koji je u literaturi istican kao „muška“, „mačo“ umetnost. Ono je energično, ekspresivno po prirodi i efektima i stihijsko po načinu nastanka, ali njena umetnost ne podrazumeva prosto prenošenje podsvesnih impulsa na slikarsko platno. Dok njene slike i crteži odaju impulsivnost u vidljivim tragovima samog procesa slikanja, grebanja po površini, energičnih i spontanih poteza, njene skulpture i instalacije sa druge strane pokazuju duboko promišljanje koje im je prethodilo. Korišćenjem ne-lepih materijala i boje, pravljenjem paradoksalnih i neretko bizarnih kombinacija kao što je pupčana vrpca u nečemu što bi se najpribližnije moglo odrediti kao mrtvački kovčeg, Andrea Ivanović Jakšić svojim delima generiše snažan vizuelni, mentalni i emotivni utisak koji se može uporediti sa efektom koji izazivaju neka ikonička dela istorije moderne umetnosti, kao što je instalacija Eda Kienholtza sa bolničkom sobom.

U njenoj umetnosti ne postoji ništa što bismo odredili kao dekorativno, čak ni lepo u konzervativnom smislu tog termina. Uprkos tome, njena vizija sveta nije defetistička, upravo suprotno. Andrea Ivanović Jakšić nije okupirana ženskim ili muškim temama, ona ne tone u individualnu analizu i ne prepušta se intimizmu. Njene teme su univerzalne, ona glorifikuje lepotu života pokazujući ružnoću smrti, insistira na kretanju prikazujući opasnost stagnacije / vrtloga, slavi trenutak koji stane u otkucaj ističući njegovu prolaznost. Svojim delima želi da probudi, prodrma, pokrene. Takođe, ona pokazuje jedan mogući put odupiranja potrebi da se stane, fizičkom i mentalnom energijom koju ulaže u svoj rad.

Tekst Ivane Benović u katalogu izložbe “ Biti čovek“ Andree Ivanović Jakšić u Arte Galeriji, 15.08-30.08.2009.


 

Bratislav Ljubišić, o izložbi Andree Ivanović Jakšić u Arte galeriji

U „Arte-galeriji“, u Svetogorskoj ulici, u toku je izložba Andree Ivanović-Jakšić. Pored uobičajenog centralnog dela – ne zaboravimo: u ovoj galeriji je običaj da se izlaže jedna slika/skulptura/crtež itd. , umetnica se pretstavila i instalacijama, još jednim velikim crtežom/slikom i slikama u duhu enformela. 

U predgovoru kataloga Ivana Benović postavlja krucijalno pitanje koje sam razmatrao u ovoj rubrici više puta: kakva je to granica između muške i ženske umetnosti i u kojoj meri je opravdana prisutnost kose tanke – ona nije deo suštine ćirilice: kosa tanka-uspravna debela – kada je reč o profesijama? Na primer: profesor/profesorka, doktor/doktorka i da ne nabrajam dalje. Postoji u književnosti tzv. žensko pismo sa nagradama koje se isključivo dodeljuju anatomskim ženama a ne onima po osećaju pa bile likom čak i muški. Tako je reč i o likovnoj umetnosti, a da paradoks seže daleko i duboko, pomenuću nedavnu tvrdnju jedne ženske aktivistkinje koja tvrdi da je ženski šah mnogo nežniji i humaniji! Dobro, to je jedna od prepreka da se govori o fenomenu zvanom delo i da se negira sve ono što dobro umetničko delo čini. Ispravno Ivana Benović zaključuje da to sa Andreom nema dodirnih tačaka, čak naprotiv!Ona kao da je prešla u suprotni tabor i postala „mačo-slikar“. Jeste: robusnost i odbojnost instalacija jer se bave smrću i nemaju „roza-ljupkost“svakako da ne spada u tezu o ženskoj umetnosti. Bavljenje enformelom, materijom i traganjem za čovekom i čovečanskim uopšte još više je udaljuju od pojma slikarka, a približava slikaru. I na kraju dve slike – jedna sačinjena od fotografija dece – nekoliko hiljada malih portreta je poređano po horizontalnim i vertikalnim linijama – i crteža/slike koji čini na hiljadu slova lambda poređanih na isti način zaokružuju celinu u malom o ovoj umetnici koju interesuje pre svega postojanje čoveka, tek onda dolazi bliže karakterisanje. Obe pomenute slike su zanimljive pre svega zbog delovanja celine, jedinstvenog bića. Intenzivno zagledanje otkriće da je umetnici važan i svaki detalj: ona klasična definisanost umetničkog dela može da deluje i celinom, ukupnošću, ali i detaljem. To je ono što se može zaključiti iz izloženog. Jasno je da za ovu umetnicu tek predstoji dokazivanje. Ali, očigledno je da se u izabranom načinu sjajno snalazi.

Još jedna pojedinost na ovoj izložbi izaziva pažnju. Naime, u poslednje vreme sve više je teoretičara koji zagovaraju misao da umetnost mora da bude religiozna. Hoće li to biti u duhu neke vere ili nekog političkog ubeđenja nije važno. Inače, naročito likovna umetnost, pretvara se u puku dekorativnost, podjednako udaljenu i od života i od duha same umetnosti. Ateistička umetnost je samo mrlja u stvaralaštvu i kao takvu je treba svakako zanemariti. Međutim, estetsko i komunikativno kod Andree jasno se suprotstavlja jednoj u suštini netačnoj i nepotrebnoj tezi. Očigledno se umetnosti oduzima njen fenomenološki karakter i od nje se gradi poslušnost poznatoj kao ilustracija političkih, verskih ideja kao posledice dominacije ekonomike i novčane vladavine uopšte. Dakle, umetnost kao tržišna vrednost bez obzira što se sve pomenuto zaodeva u duh tajne koju jedno umetničko delo nosi. Andrea Ivanović Jakšić je zaokupljena delom kao samosvojnim jezikom koji je dovoljno moćan da se uspostavi komunikacija. Ova izložba bez obzira na broj dela pokazuje kako se to postiže. 

Andrea Ivanović Jakšić je rođena u Slavonskom brodu, 1979. godine. Školovanje je završila u Novom Sadu – profesori Milan Blanuša i Milan Stašević. Samostalno izlaže od 2002., i ovo joj je šesta samostalna izložba.

 Avgust 2009.

 Bratislav Ljubišić


 

Dragan Hajrović o izložbi slika i creža “ Preobražaj ” Andree Ivanović Jakšić

Preobražaj

  “Postoji velika nesigurnost o počecima slikarstva. Egipćani kažu da su ga oni izmislili šest hiljada godina pre nego što je prešlo u Grčku, isprazno hvalisanje, razume se . Grci kažu da je pronađeno u Sikionu, ili u Korintu, ali, svi se slažu da je nastalo iz običaja da se čovekova senka zaokruži linijom. Prema tome prvo slikarstvo je bilo takvo. “

 (Plinije Stariji, Istorija prirode, knjiga XXXV)

U situaciji gde već više od dve decenije na svetskoj likovnoj sceni ne postoji privilegovani model, ne postoji ono što se ponekad zvalo “ stil “ ili “ pravac “ umetniku našeg doba preostaje jedino da izoštri svoj iskaz , da podesi instrument i da se posveti unutrašnjoj konzistenciji svoga rada i da pokuša ono što radi – bez obzira na medij koji može biti na širokoj skali , od sasvim tradicionalnog do visoko tehnološkog – izvede na najbolji mogući način. Ispitivanje i razumevanje sopstvenih polazišta stalna je preokupacija umetnika tokom celog njegovog stvaralačkog života .

Andrea Ivanović Jakšić je stvaralac na čijem polju traganja za autentičnim identitetom vidimo upravo taj proces uprnog i neprekidnog ispitivanja najdubljih korena njenog umetničkog stava , koji nam na ovoj izložbi u vidu jednog osobenog iskaza i otkriva .

Svedoci smo aktivnog i pažljivog preispitivanja jedne lične stvaralačke nužnosti koja na osnovu duhovne discipline i dubinskog promišljanja sa jedne strane i snažnog impulsa sa druge strane čini osnovu – energetsku podlogu na kojoj se ostvaruje jedan osoben likovni senzibilet .

Nastali radovi su pre svega otisci unutrašnjeg stanja svesti gde svaki pojedinačni prikaz predstavlja trag-svedočanstvo stvaraočeve asketske izoštrenosti opažanja osluškivanja sveta i pojava koje ga okružuju .

Na brižljivo pripremljenim podlogama postupkom potpunog nanošenja bojenih površina , njihovog skidanja , snažnog ucrtavanja linearnih konstalacija , precizno slikanih površina , razmazanih mrlja, ekspresivnih nanosa četkom urezivanja ili struganja ogrebotina po materijom zasićenoj površini , autor ne samo da nam otkriva intimni dijalog koji vodi sa sobom već i proces ispisivanja sopstvenog teksta – činjenja dela .

Intuitivno nanosi se negde zgušnjavaju i sabijaju gde njihova ukrštanja , preplitanja i slojevitost pune sliku i tamne je dok su na nekim razređeni , olakšavaju je , prazne rasvetljavaju . Razigravanje i borba tih elemenata , koji kao da pokušavaju da pobegnu iz racionalnog postavljenog okvira da bi na kraju ipak ostali zadržani njegovom kohezionom silom – čine da prikaz zrači ekspresivnom energijom.

Nastaju pikturalne tvorevine sa jednim osobenim koloritom koji je sracunat na neponovljivoj granici koja deli likovnu naivnost sa likovnim lukavstvom. Ovo budi u nama dijalekticku misao o jedinstvu suprotnosti koje cine život: harmonije i razuma s jedne i nemira , stihijskog – podsvesnog sa druge strane.

Slika koja nastaje iz takvih postupaka i takvog stanja svesti ukazuje se kao svojevrstan rukopis na čijim se slojevima očitava smisao neprestanog događanja , nastajanja i nestajanja,kretanja, prisustva, iščezavanja i rađanja. U nekim radovima kao da nalazimo sećanje na pradavne procese kada su se elementarne sile pretakale u znake . Na drugima u tamnim urezima i patini koju nose kao da se ulovilo vreme , što čini da deluju poput ritualnih predmeta. One bude u nama i druge asocijacije ali vidimo da se celina njenih radova može sagledati i kao neprestano osluškivanje protoka vremena.

Arhetipska struktura i savremeni način mišljenja prepoznaju jedan u drugom kao zov i odaziv čineći suštinsko jedinstvo čime Andrea uspeva da upravo svojoj intimnoj analizi stvarnosti obezbedi autoritet snažno artikulisanog kontinuuma. Važna osobina Andreinog stvaralaštva i kreiranja portreta sveta u kome živimo je i prisutna i naglašena odanost prema likovnom stvaranju kojoj kada dodamo vidljivu duhovnu zrelost njenog čina imaćemo ukupnu filozofsku sliku ove izložbe.

Na putu neprekidnog traganja po svojoj unutrašnjosti uz pomoć već stvorene vlastite umetničke tradicije Andrea i dalje uporno korača i neprestano zaokružuje svoju senku.

Dragan Hajrović , jul 2005.